Johari-venster: uitleg en voorbeeld
Het Johari-venster verdeelt wat er over jou te weten is in vier kwadranten: de open ruimte (bekend bij jou en anderen), de blinde vlek (anderen zien het, jij niet), de verborgen ruimte (jij weet het, anderen niet) en het onbekende. Door feedback te vragen en meer van jezelf te laten zien, wordt de open ruimte groter. Het is een handig gespreksmodel, geen gevalideerde test.
Het Johari venster is een eenvoudig model dat laat zien hoe zelfkennis en de kennis van anderen over jou zich tot elkaar verhouden. De Amerikaanse psychologen Joseph Luft en Harrington Ingham bedachten het in 1955 voor trainingen in groepsdynamica, en ze combineerden hun voornamen tot de naam Johari [1][2].
Het model wordt nog steeds veel gebruikt in teams, coaching, onderwijs en zorg, omdat het in een oogopslag laat zien waarom feedback en openheid helpen. In dit artikel krijg je een heldere uitleg van de vier kwadranten, een uitgewerkt voorbeeld, een oefening die je zelf kunt doen en wat psychologisch onderzoek zegt over hoe goed anderen ons eigenlijk kennen.
Wat is het Johari-venster?
Het venster bestaat uit twee assen. De ene as gaat over wat jij van jezelf weet, de andere over wat anderen van jou weten. Zo ontstaan vier vakken, als de ruitjes van een raam. Hoe groot elk vak is, verschilt per persoon en per relatie: bij een goede vriend is je open ruimte groter dan bij een nieuwe collega.
De vier kwadranten uitgelegd
1. Open ruimte (arena)
Alles wat jij van jezelf weet en wat anderen ook van je weten: je uiterlijk, je beroep, dat je van wandelen houdt of dat je snel enthousiast bent. Hoe groter deze ruimte, hoe makkelijker samenwerken en communiceren meestal gaat, omdat er minder ruimte is voor misverstanden.
2. Blinde vlek
Wat anderen bij jou opmerken, maar jij zelf niet. Denk aan een stopwoordje, dat je anderen vaak onderbreekt, of juist dat je heel goed kunt luisteren zonder dat je dat beseft. Een blinde vlek kan dus ook een kwaliteit zijn. Je verkleint dit vak door feedback te vragen en er open voor te staan.
3. Verborgen ruimte (façade)
Wat jij van jezelf weet, maar bewust of onbewust voor anderen afschermt: onzekerheden, wensen, eerdere ervaringen of meningen die je niet uitspreekt. Iets voor je houden is niet verkeerd. Wel kan te veel verbergen afstand scheppen. Je verkleint dit vak door zelfonthulling: stap voor stap meer van jezelf laten zien.
4. Onbekende ruimte
Wat noch jij noch anderen weten: talenten die nog niet aangesproken zijn, reacties op situaties die je nooit hebt meegemaakt of motieven waar je je niet van bewust bent. Dit vak wordt kleiner door nieuwe ervaringen, gesprekken en reflectie, waarbij inzichten eerst in de blinde vlek of de verborgen ruimte belanden.
Hoe vergroot je de open ruimte?
Volgens Luft groeit de open ruimte op twee manieren: doordat anderen je iets vertellen wat jij niet wist (feedback) en doordat jij iets vertelt wat anderen niet wisten (zelfonthulling) [2]. In de praktijk werkt dat het best in kleine, veilige stappen.
- Vraag gericht om feedbackNiet “wat vind je van mij?”, maar bijvoorbeeld “wat doe ik in overleggen dat helpt, en wat zou ik beter anders doen?”
- Luister zonder je te verdedigenVraag door, vat samen en bedank. Of je er iets mee doet, beslis je later.
- Deel iets van jezelfBegin klein: een twijfel, een voorkeur of hoe je ergens tegenaan kijkt. Wederkerigheid helpt: als jij iets deelt, doet de ander dat vaak ook [5].
- Geef zelf feedbackBenoem concreet gedrag en het effect ervan. Zo help je anderen hun blinde vlek te verkleinen. Tips daarvoor lees je bij assertiviteit.
- Reflecteer en probeer nieuwe dingenNieuwe situaties en rollen brengen kanten van jezelf naar boven die nog in het onbekende vak zaten.
Hoe goed lees jij emoties, bij jezelf en bij anderen?
Feedback geven en ontvangen gaat makkelijker als je emoties goed herkent. Ontdek hoe het staat met jouw emotionele intelligentie.
Johari-venster: een voorbeeld
Een uitgewerkt voorbeeld maakt het model concreet. Sanne werkt sinds een jaar in een projectteam en vult samen met drie collega’s het Johari-venster in.
Het venster van Sanne
- Open ruimte
- Sanne en haar collega’s vinden haar allemaal betrouwbaar, georganiseerd en behulpzaam.
- Blinde vlek
- Twee collega’s noemen haar ‘grappig’ en ‘een goede bemiddelaar’. Sanne had dat zelf niet gekozen. Een collega merkt ook op dat ze in overleggen vaak pas laat iets zegt.
- Verborgen ruimte
- Sanne kiest zelf ‘onzeker’ en ‘ambitieus’. Niemand in het team had dat zo benoemd.
- Onbekend
- Of Sanne goed zou zijn als projectleider, weet nog niemand. Ze heeft het nooit geprobeerd.
Wat ze ermee doet: Sanne vertelt het team dat ze ambities heeft maar soms twijfelt of haar inbreng ertoe doet. Een collega reageert dat haar late opmerkingen vaak de beste zijn. Ze spreken af dat Sanne in het volgende overleg als eerste haar punt inbrengt, en ze krijgt een klein deelproject om te leiden.
De Johari-oefening met eigenschappen
De klassieke Johari-oefening werkt met een lijst eigenschappen. Je kunt hem doen met een team, een groep vrienden of je partner. Zo werkt het:
- Kies zelf vijf of zes eigenschappenuit een lijst die bij jou passen.
- Laat drie tot vijf anderen hetzelfde doenover jou, zonder te overleggen.
- Vul het venster inGekozen door jou en anderen: open ruimte. Alleen door anderen: blinde vlek. Alleen door jou: verborgen ruimte. Door niemand gekozen: onbekend of niet van toepassing.
- Bespreek de uitkomstVooral de verrassingen leveren mooie gesprekken op.
Een voorbeeldlijst om mee te beginnen: aardig, ambitieus, behulpzaam, betrouwbaar, bescheiden, creatief, direct, energiek, flexibel, geduldig, georganiseerd, gevoelig, grappig, kalm, kritisch, leergierig, nieuwsgierig, onafhankelijk, optimistisch, rustig, spontaan, verlegen, warm, zelfverzekerd. Meer woorden vind je in de lijst met karaktereigenschappen. Wil je de uitkomst verbinden aan sterke kanten en valkuilen, gebruik dan kernkwaliteiten of de voorbeelden van kernkwadranten.
Zet ook een paar minder positieve eigenschappen op de lijst, zoals ongeduldig of koppig. Dan wordt de oefening eerlijker. Spreek wel vooraf af dat iedereen respectvol blijft en dat niemand zich hoeft te verantwoorden.
Wat zegt onderzoek over zelfkennis?
Het Johari-venster zelf is een gespreksmodel en geen wetenschappelijk getoetste test. Het idee erachter, dat anderen dingen over ons weten die wij zelf niet zien, wordt wel ondersteund door onderzoek.
Psycholoog Simine Vazire ontdekte dat mensen zichzelf beter kennen op innerlijke eigenschappen zoals angst en zorgen, terwijl anderen beter zijn in het inschatten van goed zichtbare of ‘beoordelende’ eigenschappen, zoals intelligentie en creativiteit [3]. Een grote meta-analyse liet zien dat beoordelingen door anderen gedrag soms zelfs beter voorspellen dan zelfbeoordelingen [4]. Daar zit je blinde vlek.
Ook zelfonthulling werkt zoals Luft beschreef: mensen die iets persoonlijks delen, worden gemiddeld aardiger gevonden, en we delen sneller met mensen die we al aardig vinden [5]. Feedback is daarentegen niet vanzelf nuttig. In een grote overzichtsstudie leidde ongeveer een derde van de feedbackinterventies juist tot slechtere prestaties, vooral als de feedback over de persoon ging in plaats van over de taak [6]. Concrete, taakgerichte feedback werkt het best.
Wil je weten hoe jij scoort op de bekendste persoonlijkheidstrekken, en die vergelijken met hoe anderen je zien? Lees dan meer over de Big Five.
Hoe scoor jij op de Big Five?
Breng je vijf hoofdeigenschappen in kaart met een uitgebreid rapport. Leg het naast de feedback van anderen en ontdek je blinde vlekken.
Test uitgevoerd via onze partner Brainmanager.Johari en andere communicatiemodellen
Het Johari-venster gaat over wat er bekend is. Andere modellen gaan over hoe je met elkaar omgaat. Ze vullen elkaar goed aan:
- Roos van Leary: laat zien hoe gedrag gedrag oproept. Feedback over je gedrag op de roos verkleint je blinde vlek.
- Kernkwaliteiten: helpen om eigenschappen uit je blinde vlek te vertalen naar kwaliteiten, valkuilen en uitdagingen.
- Persoonlijk leiderschap: begint bij zelfkennis, en daar is het Johari-venster een eerste stap in.
Valkuilen en grenzen van het model
- Niet alles hoeft open. Een kleine verborgen ruimte is geen doel op zich. Wat je deelt, hangt af van de relatie en de context. Op je werk deel je andere dingen dan thuis.
- Feedback is een waarneming, geen waarheid. Wat iemand in jouw blinde vlek zet, zegt ook iets over die persoon en jullie relatie.
- Veiligheid en macht. In een team waarin het niet veilig voelt of waar grote machtsverschillen zijn, levert de oefening weinig eerlijke antwoorden op en kan ze zelfs schade doen.
- Geen meetinstrument. Het venster geeft geen scores of normen. Gebruik het als startpunt voor een gesprek, niet als beoordeling.
Veelgestelde vragen
Het is een model van Joseph Luft en Harrington Ingham uit 1955 dat laat zien wat jij en anderen over jou weten. Het verdeelt dat in vier kwadranten: open ruimte, blinde vlek, verborgen ruimte en onbekende ruimte. Het doel is de open ruimte te vergroten met feedback en zelfonthulling.
De open ruimte bevat wat jij en anderen weten. De blinde vlek bevat wat anderen zien en jij niet. De verborgen ruimte bevat wat jij weet en anderen niet, en de onbekende ruimte wat nog niemand weet.
De naam is een samenvoeging van de voornamen van de bedenkers: Joseph Luft en Harrington (Harry) Ingham. Het heeft dus niets te maken met een bestaand woord of een andere taal.
Door gericht om feedback te vragen bij mensen die je vertrouwt, goed te luisteren en door te vragen zonder je te verdedigen. Vraag naar concreet gedrag en het effect ervan. Herhaal dit regelmatig, want je blinde vlek verandert mee met nieuwe rollen en relaties.
Het model zelf is een praktisch gespreksmodel en geen getoetste test. De onderliggende ideeën, zoals dat anderen sommige eigenschappen beter zien dan jij en dat zelfonthulling contact versterkt, worden wel door onderzoek ondersteund.
Ja, het wordt veel gebruikt bij teamontwikkeling. Het werkt het best als het team zich veilig voelt en er duidelijke afspraken zijn over respectvolle feedback. Een begeleider kan helpen om de gesprekken in goede banen te leiden.
Lees ook
- Luft, J., & Ingham, H. (1955). The Johari window, a graphic model of interpersonal awareness. Proceedings of the Western Training Laboratory in Group Development. Los Angeles: University of California, Los Angeles.
- Luft, J. (1969). Of Human Interaction. Palo Alto, CA: National Press Books.
- Vazire, S. (2010). Who knows what about a person? The self-other knowledge asymmetry (SOKA) model. Journal of Personality and Social Psychology, 98(2), 281–300.
- Connelly, B. S., & Ones, D. S. (2010). An other perspective on personality: Meta-analytic integration of observers’ accuracy and predictive validity. Psychological Bulletin, 136(6), 1092–1122.
- Collins, N. L., & Miller, L. C. (1994). Self-disclosure and liking: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 116(3), 457–475.
- Kluger, A. N., & DeNisi, A. (1996). The effects of feedback interventions on performance: A historical review, a meta-analysis, and a preliminary feedback intervention theory. Psychological Bulletin, 119(2), 254–284.
Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen professioneel advies.
