Karaktereigenschappen: lijst met positieve en negatieve voorbeelden
Karaktereigenschappen zijn vrij stabiele manieren van denken, voelen en doen, zoals behulpzaam, eigenwijs of nieuwsgierig. Psychologen ordenen ze meestal met het Big Five model. Positieve en negatieve eigenschappen zijn vaak twee kanten van dezelfde medaille: wie doortastend is, kan ook doordrammen. Hieronder vind je een lijst met 100 voorbeelden.
Karaktereigenschappen beschrijven hoe iemand meestal is: geduldig of ongeduldig, georganiseerd of chaotisch, open of gesloten. Je hebt ze nodig als je jezelf moet omschrijven in een sollicitatie, als je een personage bedenkt of als je wilt begrijpen waarom je in sommige situaties steeds hetzelfde reageert.
In dit artikel lees je wat karaktereigenschappen zijn, hoe psychologen ze indelen en hoe positieve en negatieve eigenschappen samenhangen. Je vindt een overzichtelijke lijst met voorbeelden per hoofdeigenschap, en tips om je eigen eigenschappen te ontdekken en te benoemen.
Wat zijn karaktereigenschappen?
Een karaktereigenschap is een kenmerk dat iets zegt over hoe je je in veel verschillende situaties gedraagt, en dat redelijk stabiel is over de tijd. Wie op het werk punctueel is, is dat vaak ook thuis. Eigenschappen zijn geen vaste regels: iedereen gedraagt zich weleens anders dan normaal, afhankelijk van de situatie, je stemming of de mensen om je heen.
In het dagelijks leven worden karakter en persoonlijkheid door elkaar gebruikt. Psychologen spreken meestal over persoonlijkheidstrekken. Het woord karakter krijgt soms een morele lading: eigenschappen zoals eerlijkheid, moed en rechtvaardigheid, die we bewonderenswaardig vinden.
De psychologen Gordon Allport en Henry Odbert gingen in 1936 door een Engels woordenboek en vonden bijna 18.000 woorden waarmee je mensen kunt beschrijven. Ongeveer 4.500 daarvan gingen over vrij stabiele eigenschappen. Latere onderzoekers brachten die enorme lijst terug tot vijf brede hoofdeigenschappen: de Big Five (Goldberg, 1993).
Drie manieren om karaktereigenschappen te ordenen
Vijf brede dimensies: openheid, consciëntieusheid, extraversie, vriendelijkheid en emotionele stabiliteit. Het best onderzochte model.
Goldberg, 199324 positieve eigenschappen, zoals nieuwsgierigheid, dankbaarheid en doorzettingsvermogen, verdeeld over zes deugden.
Peterson & Seligman, 2004Elke kwaliteit heeft een valkuil als je doorschiet, een uitdaging en een allergie. Veel gebruikt in coaching.
Ofman, 1992Lijst met karaktereigenschappen per hoofdeigenschap
Hieronder staan voorbeelden geordend volgens de Big Five. Per hoofdeigenschap zie je eigenschappen die vaak als positief worden gezien, en eigenschappen die als negatief of lastig worden ervaren. Wat positief is, hangt wel af van de situatie.
| Hoofdeigenschap | Positieve eigenschappen | Negatieve eigenschappen |
|---|---|---|
| Openheid | creatief, nieuwsgierig, fantasierijk, leergierig, ruimdenkend, origineel, kunstzinnig, avontuurlijk, onconventioneel, veelzijdig | dromerig, onpraktisch, wispelturig, eigenwijs, onrealistisch |
| Consciëntieusheid | betrouwbaar, georganiseerd, zorgvuldig, punctueel, doelgericht, gedisciplineerd, verantwoordelijk, nauwkeurig, ambitieus, doorzetter | perfectionistisch, star, controlerend, chaotisch, slordig, lui, besluiteloos |
| Extraversie | enthousiast, spontaan, sociaal, energiek, communicatief, gezellig, optimistisch, overtuigend, initiatiefrijk, humoristisch | druk, dominant, impulsief, opschepperig, ongeduldig, oppervlakkig |
| Vriendelijkheid | behulpzaam, empathisch, geduldig, eerlijk, loyaal, bescheiden, vergevingsgezind, attent, zorgzaam, betrokken, tolerant | naïef, volgzaam, conflictvermijdend, wantrouwig, koppig, egoïstisch, bot, arrogant |
| Emotionele stabiliteit | kalm, stressbestendig, evenwichtig, zelfverzekerd, nuchter, veerkrachtig, beheerst, relativerend | onzeker, angstig, piekerend, prikkelbaar, somber, jaloers, humeurig, gevoelig voor kritiek |
Meer positieve karaktereigenschappen
Uit het model van karaktersterktes (Peterson & Seligman, 2004) komen nog meer goede eigenschappen, die niet altijd in één Big Five domein passen: dankbaar, hoopvol, moedig, rechtvaardig, wijs, oprecht, liefdevol, vriendelijk, sociaal intelligent, integer, mild, nederig, voorzichtig, zelfbeheerst, waarderend voor schoonheid, spiritueel en speels.
Hoe scoor jij op de Big Five?
Breng je vijf hoofdeigenschappen in kaart met een uitgebreid rapport.
Test uitgevoerd via onze partner Brainmanager.Positieve en negatieve eigenschappen horen bij elkaar
Een eigenschap is zelden alleen goed of alleen slecht. Volgens het kernkwadrant van Daniel Ofman (1992) heeft elke kernkwaliteit een valkuil: dezelfde kwaliteit, maar dan te veel. Een behulpzaam mens kan zichzelf wegcijferen, een daadkrachtig mens kan drammerig worden. Dat maakt het makkelijker om naar je negatieve eigenschappen te kijken: vaak zit er een kwaliteit achter.
Kwaliteit en valkuil
- Zorgvuldig
- Valkuil: perfectionistisch, nooit klaar.
- Behulpzaam
- Valkuil: geen nee kunnen zeggen.
- Daadkrachtig
- Valkuil: drammerig, anderen overlopen.
- Flexibel
- Valkuil: wispelturig, geen keuzes maken.
- Eerlijk
- Valkuil: bot, kwetsend.
Wil je dit voor jezelf uitzoeken? Lees meer over kernkwaliteiten of bekijk 100 voorbeelden van kernkwadranten.
Liggen karaktereigenschappen vast?
Je karaktereigenschappen zijn deels aangeboren en deels gevormd door je opvoeding en ervaringen. Lees meer in het artikel over of persoonlijkheid erfelijk is. Eigenschappen zijn redelijk stabiel, maar niet onveranderlijk. Een overzichtsstudie liet zien dat de meeste mensen in de loop van hun leven consciëntieuzer, vriendelijker en emotioneel stabieler worden, en dat een groot deel van die verandering al in de jonge volwassenheid plaatsvindt (Roberts e.a., 2006).
Je eigen karaktereigenschappen ontdekken
- Kijk naar je gedrag, niet naar je wensenVraag je af wat je in de afgelopen weken echt hebt gedaan, niet hoe je graag zou zijn.
- Vraag anderenVraag drie mensen die je goed kennen om je in drie woorden te beschrijven. Waar ze het over eens zijn, zit vaak een kern.
- Zoek de kwaliteit achter je ergernisWat anderen in jou irriteert, is vaak een kwaliteit waar je in doorschiet. Gebruik het kernkwadrant om dat te ontrafelen.
- Doe een betrouwbare persoonlijkheidstestEen uitgebreide vragenlijst geeft een objectiever beeld dan een rijtje woorden. Lees ook hoe persoonlijkheidstests werken.
- Maak het concreetKoppel elke eigenschap aan een voorbeeld. “Ik ben doelgericht: vorig jaar heb ik naast mijn werk een opleiding afgerond.” Dat werkt veel beter in een sollicitatie dan alleen een bijvoeglijk naamwoord.
Kies twee of drie eigenschappen die passen bij de functie en die je kunt onderbouwen. Bij de vraag naar een zwakke eigenschap kun je een echte valkuil noemen en vertellen hoe je ermee omgaat. Dat komt geloofwaardiger over dan “ik ben te perfectionistisch”.
Welk persoonlijkheidstype ben jij?
Ontdek je type en je natuurlijke voorkeuren met een uitgebreid rapport.
Test uitgevoerd via onze partner Brainmanager.Veelgestelde vragen
Vrij stabiele kenmerken van hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt, zoals eerlijk, geduldig, nieuwsgierig of koppig. Ze zeggen iets over hoe je je in veel situaties meestal gedraagt.
Eigenschappen die vaak als goed worden gezien zijn onder meer eerlijk, betrouwbaar, behulpzaam, empathisch, geduldig, nieuwsgierig en doorzettend. Welke eigenschap goed uitpakt, hangt wel af van de situatie.
Voorbeelden zijn egoïstisch, arrogant, oneerlijk, jaloers, ongeduldig en koppig. Veel negatieve eigenschappen zijn een doorgeschoten versie van een kwaliteit: koppigheid kan bijvoorbeeld voortkomen uit vastberadenheid.
In het dagelijks leven worden ze door elkaar gebruikt. Persoonlijkheid is het bredere begrip voor je patronen van denken, voelen en doen. Karakter verwijst vaak naar eigenschappen met een morele waarde, zoals eerlijkheid en moed.
Kies een paar eigenschappen die echt bij je passen, vraag anderen om feedback en onderbouw elke eigenschap met een concreet voorbeeld. Een persoonlijkheidstest kan je helpen om de juiste woorden te vinden.
Deels wel. Eigenschappen veranderen langzaam door ervaringen en levensfasen, en je kunt bewust ander gedrag oefenen. Je basis blijft meestal herkenbaar, maar hoe je ermee omgaat kun je wel leren.
Lees ook
- Allport, G. W., & Odbert, H. S. (1936). Trait-names: A psycho-lexical study. Psychological Monographs, 47(1), i–171.
- Goldberg, L. R. (1993). The structure of phenotypic personality traits. American Psychologist, 48(1), 26–34.
- Ofman, D. D. (1992). Bezieling en kwaliteit in organisaties. Servire.
- Peterson, C., & Seligman, M. E. P. (2004). Character strengths and virtues: A handbook and classification. Oxford University Press.
- Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen professioneel advies.
