
Bij een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis is de behoefte om verzorgd en gesteund te worden zo groot dat iemand zich onderdanig opstelt, moeilijk zelf beslist en bang is om alleen te zijn. Het hoort bij cluster C. Met psychotherapie leren mensen stap voor stap meer op zichzelf te vertrouwen. Alleen een professional stelt de diagnose.
Een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis is een blijvend patroon waarin iemand een sterke behoefte heeft om door anderen verzorgd te worden. Dat leidt tot onderdanig en aanhankelijk gedrag en tot een grote angst om in de steek gelaten te worden. In het Engels heet het dependent personality disorder.
Iedereen is weleens afhankelijk van anderen, en steun zoeken is gezond. Bij deze stoornis is de afhankelijkheid echter zo groot en zo hardnekkig dat iemand zichzelf tekortdoet, grenzen niet bewaakt en soms in ongezonde relaties blijft. In dit artikel lees je hoe de DSM-5-TR de stoornis beschrijft, hoe die verschilt van verwante problemen, waar ze vandaan kan komen en wat helpt.
De afhankelijke persoonlijkheidsstoornis hoort bij cluster C van de persoonlijkheidsstoornissen, samen met de vermijdende en de dwangmatige persoonlijkheidsstoornis. Wat ze delen is een grote rol voor angst en spanning.
Centraal staat het idee: ik kan het niet alleen. Vanuit die overtuiging lijkt het logisch om beslissingen aan anderen over te laten, geen ruzie te maken en alles te doen om de relatie te behouden. Op korte termijn geeft dat rust. Op lange termijn groeit het gevoel van onzekerheid juist.
In de algemene bevolking komt de stoornis bij minder dan 1 procent van de mensen voor. In de ggz wordt ze vaker gezien, en vaak samen met angst- of stemmingsklachten.
De DSM-5-TR beschrijft een doordringende en overmatige behoefte om verzorgd te worden, die leidt tot onderdanig en vastklampend gedrag en angst voor scheiding. Het begint uiterlijk in de vroege volwassenheid en blijkt uit minstens vijf van de volgende acht kenmerken:
Zelf kenmerken tellen is geen diagnose. Een psycholoog of psychiater weegt mee hoe lang het patroon er al is, in welke situaties het speelt en of cultuur, leeftijd of omstandigheden het beter verklaren. In sommige culturen is het bijvoorbeeld normaal dat familie meebeslist.
Afhankelijk gedrag houdt zichzelf in stand. Wie steeds anderen laat beslissen, krijgt geen kans om te ervaren dat het zelf ook lukt.
Door de angst om alleen te zijn blijven sommige mensen in een relatie waarin ze worden gekleineerd, gecontroleerd of mishandeld. Herken je dat, of maak je je zorgen om iemand? Bel Veilig Thuis op 0800-2000 (anoniem en zonder kosten). Lees ook over gaslighting, een vorm van manipulatie waarbij iemand gaat twijfelen aan de eigen waarneming.
Ontdek hoe sterk angst voor fouten jouw keuzes stuurt.
Beide stoornissen hebben te maken met onzekerheid en angst voor afwijzing, en ze komen vaak samen voor. Het verschil zit in de richting van het gedrag.
Ook bij de borderline persoonlijkheidsstoornis speelt angst om verlaten te worden. Bij borderline gaat dat vaak samen met heftige emoties, boosheid en wisselende beelden van de ander. Bij de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis is de reactie meestal juist rustig, meegaand en onderdanig.
De vooruitzichten zijn redelijk goed, juist omdat mensen met deze stoornis vaak gemotiveerd zijn om hulp te zoeken. In Nederland is de Zorgstandaard Persoonlijkheidsstoornissen het uitgangspunt.
Een valkuil in therapie is dat de cliënt ook afhankelijk wordt van de behandelaar. Een goede therapeut houdt daar rekening mee en bouwt zelfstandigheid stap voor stap op.
Herken je veel van jezelf of iemand in je omgeving? De eerste stap is meestal de huisarts of de praktijkondersteuner ggz, die kan doorverwijzen naar een psycholoog of de specialistische ggz. Voel je je somber of heb je gedachten aan de dood? Neem contact op met je huisarts of met 113 Zelfmoordpreventie via 113.nl, 113 of 0800-0113.
Als partner, kind of collega wil je vaak helpen. Toch kan te veel overnemen het patroon versterken. Dat geldt ook als het gaat om een moeder of vader met een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis.
Mensen met een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis zijn vaak zorgzaam, loyaal en betrokken. Dat zijn waardevolle eigenschappen. Een diagnose helpt om te begrijpen waarom het patroon zo hardnekkig is en welke behandeling past, maar zegt niets over iemands waarde. In de ICD-11 wordt niet meer gesproken over afzonderlijke typen, maar over de ernst van persoonlijkheidsproblemen en opvallende trekken.
Breng je vijf hoofdeigenschappen in kaart met een uitgebreid rapport.
Test uitgevoerd via onze partner Brainmanager.Het is een persoonlijkheidsstoornis uit cluster C waarbij iemand een overmatige behoefte heeft om verzorgd te worden. Dat leidt tot onderdanig gedrag, moeite met zelf beslissen en angst om alleen te zijn.
Volgens de DSM-5-TR minstens vijf van de acht kenmerken, aanwezig sinds de vroege volwassenheid en in verschillende situaties. Alleen een psycholoog of psychiater kan de diagnose stellen.
Emotionele afhankelijkheid in een relatie komt veel voor en is geen diagnose. Bij de stoornis is de afhankelijkheid breder, langduriger en raakt ze vrijwel alle levensgebieden.
Iemand met een vermijdende persoonlijkheidsstoornis houdt afstand uit angst voor afwijzing. Iemand met een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis zoekt juist nabijheid en steun, en is bang om alleen gelaten te worden.
Ja. Psychotherapie, zoals cognitieve gedragstherapie of schematherapie, helpt mensen om meer op zichzelf te vertrouwen en zelfstandiger keuzes te maken. De huisarts kan doorverwijzen.
Steun haar bij eigen keuzes in plaats van alles over te nemen, en bewaak je eigen grenzen. Als de zorg zwaar wordt, kun je zelf ook ondersteuning zoeken bij je huisarts of een psycholoog.
Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen professioneel advies.